Aralin 12

Istruktura ng Katipunan

 

May sariling istruktura ang Katipunan bilang isang

organisasyong kinasapian ng mga Pilipinong nagmula sa

iba’t ibang lugar. Upang palawakin ang kasapian at lalong

isulong ang mga layunin ng samahan, nagbuo ang

Katipunan ng tatlong antas ng sanggunian:

 

•     Kataastaasang Sanggunian,

•     Sangguniang Bayan, at 

•     Sangguniang Balangay.

Pinakamataas sa mga sanggunian ang Kataastaasang

Sanggunian. Binuo ito ng pangulo, kalihim, taga-usig

(fiscal), ingat-yaman at mga kasangguni (councilor).

Simula nang maitatag ang Katipunan noong 1892

hanggang sa pagsiklab ng rebolusyon noong 1896,

ang Kataastaasang Sanggunian ay nagkaroon ng

pagpapalit ng pamunuan at komposisyon.

Pamunuan

Ang Sangguniang Bayan (SB), at ang mas maliit na sangay

nitong tinatawag na Sangguniang Balangay (By), ay

itinayo sa iba’t ibang probinsiya at distrito. Ang pagbubuo

ng isang sangguniang bayan o balangay ay nakabatay sa

dami o bilang ng miyembro at hindi sa laki ng lugar. Kapag

dumami ang kasapian ng isang By, ito ay maaaring iaangat

bilang SB. Kung hindi naman lumawak ang bilang ng kasapian

ng isang balangay, kusa na lamang ito mamamatay.

Halimbawa, ang probinsiya ng Maynila ay binuo ng

napakaraming Sangguniang Bayan, gaya ng Dalisayan sa

Kaloocan, Katagalugan sa Tondo, Makabuhay sa

Mandaluyong, Kasilawan sa Santa Ana, Nagbangon sa

Pasig, at Dimahipo sa Tambobong (ngayo’y Malabon). Sa

lalawigan naman ng Cavite ay ang SB Magdiwang sa

Noveleta, SB Magdalo sa Kawit, at SB Mapagtiis sa San

Francisco de Malabon.

Ngunit ang pagkilos ng sangguniang bayan ay hindi laging

limitado sa probinsiya o pook na kanyang nasasakupan.

Ang SB Katagalugan sa Tondo, halimbawa, bagama’t

nakaugat sa lugar na ito, ay minsa’y kaanib sa karatig na

distrito ng Santa Cruz. Ang SB Makabuhay, na nakabase

sa Mandaluyong, ay kumuha ng miyembro mula sa mga

probinsiya ng Morong at Bulacan.

Ang bawat sanggunian ay mayroong sariling mga opisyal

na namahala sa mga gawain, tulad ng pagtanggap ng mga

miyembro, pagpili ng pangalan ng isang sanggunian,

gayundin ang pagkalap at pamamahala ng pondo.

 

Ang pangalan ng mga Sangguniang Bayan at Balangay ay kadalasang nauugnay sa kalikasan, lugar, kaganapan, pagkilos, katangian ng tao o lugar, at iba pa. Halimbawa: 

 

•     Sangguniang Bayan Makabuhay at Sangguniang Balangay Magtibay sa Mandaluyong

•     Sangguniang Bayan Dapitan at Sangguniang Balangay Maypagasa sa Trozo, Maynila

•     Sangguniang Bayan Kasilawan at Sangguniang Balangay Matatag sa Santa Ana

Handa ka na ba para sa Gawain 1?

Gawain 1. Kautusan ng Pangulo


Basahin ang ulat ng isang pulong ng Katipunan noong 1894.

Sagutin ang mga kasunod na tanong. Maaaring higit sa isa

ang tamang sagot. Kapag higit sa isa ang tamang sagot,

piliin ang lahat ng ito.

Pamahalaan ng Katipunan ng mga Anak ng Bayan

 

     Ang Kataastaasang Pangulo ng Pamahalaan ng mga

Anak ng Bayan, kasama ang kanyang mga kasangguni, ay

ipinag-uutos ngayon na:


     "Upang makapagtatag ng sanggunian sa bawat lalawigan,

aking itinatalaga simula sa araw na ito sina G. Mariano

Crisostomo, Briccio Pantas, Antonino Guevara, Vicente

Fernandez, Pedro Cortes at Teodoro Plata bilang kinatawan

ng Bulacan, Batangas, Laguna, Binangonan, Infanta, Tayabas,

at Cavite, ayon sa pagkakasunud-sunod; sa kabilang banda,

sila ay kailangang magtalaga ng mga direktor sa bawat

lalawigan at gayundin, ang mga kasangguni na siyang

kakailanganin sa pagtupad ng mga kautusan ng

Kataastaasang Pamahalaan."

 

Nilagdaan sa Trozo noong Enero 6, 1894.

 

                                                                                      Andres Bonifacio

 

Mga Kasangguni: Jose Dizon, Mariano Crisostomo,

Mariano Jacinto, Teodoro Plata, Emilio Jacinto, Antonino

Guevara, Pio Valenzuela

1. Sino ang sumulat ng kautusan?

 

  1. Emilio Jacinto
  2. Andres Bonifacio
  3. Pio Valenzuela
  4. Jose Dizon

2. Ano ang ipinahihiwatig nitong pangungusap: "Ang

Pangulo ng Pamahalaan ng mga Anak ng Bayan, kasama

ang kanyang mga kasangguni, ay ipinag-utos na..."

 

  1. Hindi kayang panindigan ng pangulo ang kanyang kautusan nang sa sarili niya lamang.
  2. Ang pagdedesisyon sa Katipunan ay isang sama-samang proseso.
  3. Ang pakikilahok ng mga kasangguni ay isang mahalagang katangian ng pamamalakad sa Katipunan.
  4. Hindi isinasangguni ng pangulo ang mga kasama niya sa samahan.

3. Ano ang isinasaad na itatag sa mga probinsiya?

 

  1. Kataastaasang Kapisanan
  2. Kataastaasang Sanggunian
  3. Hukbo ng bayan
  4. Sangguniang Bayan

4. Ayon sa kautusan, aling pahayag sa ibaba ang tama?

 

  1. Itinalaga ang mga kinatawan ng lalawigan base sa awtoridad ng pangulo at ng kanyang mga kasangguni.
  2. Ayon sa istruktura ng Katipunan, hindi mahalaga ang mga kinatawan ng lalawigan.
  3. Ang mga lalawigang hindi binanggit sa kautusan ay binalewala ng pangulo ng Katipunan.
  4. Nakasentro sa pangulo ng samahan ang lahat ng kapangyarihan.
  5. Tungkulin ng kinatawan ng lalawigan ang pagbuo ng sanggunian sa kanyang lugar.
  6. Maaaring hindi tuparin ng isang kinatawan ng lalawigan ang utos ng pamahalaan ng Katipunan.

Handa ka na ba para sa Gawain 2?

Gawain 2. Pulong ng Sangguniang Balangay

 

Basahin ang ulat ng isang pulong ng By. Silanganan sa

Trozo, Maynila noong 15 Marso 1896.

 

Sagutin ang mga susunod na tanong. Maaaring higit pa sa

isa ang sagot. Kapag higit sa isa ang tamang sagot, piliin

ang lahat ng ito.

K. K. K.
N. M. A. N. B.

By. Silanganan

 

Sa pulong na ginawa ng araw ng Linggo, ikalabing lima sa bilang ng araw ng buwan ng Marso ng taong isang libu’t walong daan at siyamnapu’t anim, ay nagsidalo ang mga K. na si Matapang, Alakdan, Dimas Ayarán, Buhawi, Matigas, Pakulin, Init, Madaluhung, Sibat, Totoo, Halimaw, Taga-ilog, at ang iba pang mga K. sa ibang By. sa bahay ng K. Ipil. Binuksan ng Kp. ang karurukan sa pagpalo ng tatlo ng bakal sa tanso sa dapithapon at sinimulan na itong mga sumusunod.

 

Una: Ipinagsabi ng P. ay maghalal na ng mga bagong pinuno sa By. Silanganan. Ang lumabas na P. ay ang Kp. na Alakdan, ayon sa labing isang boto; Kalihim, ang Kp. na Buhawi ang lumabas ayon sa labing dalawang boto; Taga-usig ay ang lumabas ang Kp. na Tambuli, alinsunod sa labing isang boto; at ang Taga-ingat yaman ay ang Kp. na Matapang. Pagkatapos ihalal ang mga bagong Pinuno ay pinasumpa sila ng Taga-usig ayon sa kani-kanilang mga pangangasiwa.

 

Ikalawa: Binasa ang kasulatan ng nagdaang pulong na ginawa ng ikalima, sa buwan ng Enero ng taong ding ito, at pinapagtibay ng lahat ang mga sinasabi doon.

 

Ikatlo: Binasa ng Kp. na Matapang sa harap ng lahat ang dalawang ipinapalagay ng bagong K. na may pamagat na Palanyag (Roman Ramos). Pagkatapos ito binasa ay sumagot ang lahat na pag-usigin ito.

 

Ikaapat: Inilibot ang supot ng saklolo ng Kp. na tagalaan…. Pinagkaisahan ng lahat na ibigay ito sa asawa ng may bahay. Pagkatapos ay ginawa ng Kp. na Taga-usig sa KS ay sinarhan ang karurukan sa bilang ng pagpalo ng apat ng bakal sa tanso at pinapanumpa ang lahat.

 

Maynila, ikalabing lima ng buwan ng Marso ng taong isang libu’t walong daan at siyamnapu’t anim.

 

Ang K.P.

Talasalitaan

 

K. K. K. N. M. A. N. B. - Kataastaasang Kagalanggalangang Katipunan Ng Mga Anak Ng Bayan

K/Kp. - Kapatid

K.P. - Kataastaasang Pangulo

K.S. - Kataastaasang Sanggunian

P. - Pangulo

karurukan - Nangangahulugang pulong o pagtitipon.

 

Matapang - Juan Cruz

Alakdan - Guillermo Masangkay

Dimas Ayarán - Pio Valenzuela

Buhawi - Melecio Ruestra

Matigas - Melecio Ruestra

Pakulin - Macario Sakay

Init - Maaaring si Alejo Garcia

Sibat - Rufino Domingues

Halimaw - Alejandro Santiago

Taga-ilog - Canuto Villanueva

Talasalitaan

 

K. K. K. N. M. A. N. B. - Kataastaasang Kagalanggalangang Katipunan Ng Mga Anak Ng Bayan

K/Kp. - Kapatid

K.P. - Kataastaasang Pangulo

K.S. - Kataastaasang Sanggunian

P. - Pangulo

karurukan - Nangangahulugang pulong o pagtitipon.

 

Matapang - Juan Cruz

Alakdan - Guillermo Masangkay

Dimas Ayarán - Pio Valenzuela

Buhawi - Melecio Ruestra

Matigas - Melecio Ruestra

Pakulin - Macario Sakay

Init - Maaaring si Alejo Garcia

Sibat - Rufino Domingues

Halimaw - Alejandro Santiago

Taga-ilog - Canuto Villanueva

Talasalitaan

 

K. K. K. N. M. A. N. B. - Kataastaasang Kagalanggalangang Katipunan Ng Mga Anak Ng Bayan

K/Kp. - Kapatid

K.P. - Kataastaasang Pangulo

K.S. - Kataastaasang Sanggunian

P. - Pangulo

karurukan - Nangangahulugang pulong o pagtitipon.

 

Matapang - Juan Cruz

Alakdan - Guillermo Masangkay

Dimas Ayarán - Pio Valenzuela

Buhawi - Melecio Ruestra

Matigas - Melecio Ruestra

Pakulin - Macario Sakay

Init - Maaaring si Alejo Garcia

Sibat - Rufino Domingues

Halimaw - Alejandro Santiago

Taga-ilog - Canuto Villanueva

Talasalitaan

 

K. K. K. N. M. A. N. B. - Kataastaasang Kagalanggalangang Katipunan Ng Mga Anak Ng Bayan

K/Kp. - Kapatid

K.P. - Kataastaasang Pangulo

K.S. - Kataastaasang Sanggunian

P. - Pangulo

karurukan - Nangangahulugang pulong o pagtitipon.

 

Matapang - Juan Cruz

Alakdan - Guillermo Masangkay

Dimas Ayarán - Pio Valenzuela

Buhawi - Melecio Ruestra

Matigas - Melecio Ruestra

Pakulin - Macario Sakay

Init - Maaaring si Alejo Garcia

Sibat - Rufino Domingues

Halimaw - Alejandro Santiago

Taga-ilog - Canuto Villanueva

Talasalitaan

 

K. K. K. N. M. A. N. B. - Kataastaasang Kagalanggalangang Katipunan Ng Mga Anak Ng Bayan

K/Kp. - Kapatid

K.P. - Kataastaasang Pangulo

K.S. - Kataastaasang Sanggunian

P. - Pangulo

karurukan - Nangangahulugang pulong o pagtitipon.

 

Matapang - Juan Cruz

Alakdan - Guillermo Masangkay

Dimas Ayarán - Pio Valenzuela

Buhawi - Melecio Ruestra

Matigas - Melecio Ruestra

Pakulin - Macario Sakay

Init - Maaaring si Alejo Garcia

Sibat - Rufino Domingues

Halimaw - Alejandro Santiago

Taga-ilog - Canuto Villanueva

Talasalitaan

 

K. K. K. N. M. A. N. B. - Kataastaasang Kagalanggalangang Katipunan Ng Mga Anak Ng Bayan

K/Kp. - Kapatid

K.P. - Kataastaasang Pangulo

K.S. - Kataastaasang Sanggunian

P. - Pangulo

karurukan - Nangangahulugang pulong o pagtitipon.

 

Matapang - Juan Cruz

Alakdan - Guillermo Masangkay

Dimas Ayarán - Pio Valenzuela

Buhawi - Melecio Ruestra

Matigas - Melecio Ruestra

Pakulin - Macario Sakay

Init - Maaaring si Alejo Garcia

Sibat - Rufino Domingues

Halimaw - Alejandro Santiago

Taga-ilog - Canuto Villanueva

Talasalitaan

 

K. K. K. N. M. A. N. B. - Kataastaasang Kagalanggalangang Katipunan Ng Mga Anak Ng Bayan

K/Kp. - Kapatid

K.P. - Kataastaasang Pangulo

K.S. - Kataastaasang Sanggunian

P. - Pangulo

karurukan - Nangangahulugang pulong o pagtitipon.

 

Matapang - Juan Cruz

Alakdan - Guillermo Masangkay

Dimas Ayarán - Pio Valenzuela

Buhawi - Melecio Ruestra

Matigas - Melecio Ruestra

Pakulin - Macario Sakay

Init - Maaaring si Alejo Garcia

Sibat - Rufino Domingues

Halimaw - Alejandro Santiago

Taga-ilog - Canuto Villanueva

Talasalitaan

 

K. K. K. N. M. A. N. B. - Kataastaasang Kagalanggalangang Katipunan Ng Mga Anak Ng Bayan

K/Kp. - Kapatid

K.P. - Kataastaasang Pangulo

K.S. - Kataastaasang Sanggunian

P. - Pangulo

karurukan - Nangangahulugang pulong o pagtitipon.

 

Matapang - Juan Cruz

Alakdan - Guillermo Masangkay

Dimas Ayarán - Pio Valenzuela

Buhawi - Melecio Ruestra

Matigas - Melecio Ruestra

Pakulin - Macario Sakay

Init - Maaaring si Alejo Garcia

Sibat - Rufino Domingues

Halimaw - Alejandro Santiago

Taga-ilog - Canuto Villanueva

Talasalitaan

 

K. K. K. N. M. A. N. B. - Kataastaasang Kagalanggalangang Katipunan Ng Mga Anak Ng Bayan

K/Kp. - Kapatid

K.P. - Kataastaasang Pangulo

K.S. - Kataastaasang Sanggunian

P. - Pangulo

karurukan - Nangangahulugang pulong o pagtitipon.

 

Matapang - Juan Cruz

Alakdan - Guillermo Masangkay

Dimas Ayarán - Pio Valenzuela

Buhawi - Melecio Ruestra

Matigas - Melecio Ruestra

Pakulin - Macario Sakay

Init - Maaaring si Alejo Garcia

Sibat - Rufino Domingues

Halimaw - Alejandro Santiago

Taga-ilog - Canuto Villanueva

Talasalitaan

 

K. K. K. N. M. A. N. B. - Kataastaasang Kagalanggalangang Katipunan Ng Mga Anak Ng Bayan

K/Kp. - Kapatid

K.P. - Kataastaasang Pangulo

K.S. - Kataastaasang Sanggunian

P. - Pangulo

karurukan - Nangangahulugang pulong o pagtitipon.

 

Matapang - Juan Cruz

Alakdan - Guillermo Masangkay

Dimas Ayarán - Pio Valenzuela

Buhawi - Melecio Ruestra

Matigas - Melecio Ruestra

Pakulin - Macario Sakay

Init - Maaaring si Alejo Garcia

Sibat - Rufino Domingues

Halimaw - Alejandro Santiago

Taga-ilog - Canuto Villanueva

Talasalitaan

 

K. K. K. N. M. A. N. B. - Kataastaasang Kagalanggalangang Katipunan Ng Mga Anak Ng Bayan

K/Kp. - Kapatid

K.P. - Kataastaasang Pangulo

K.S. - Kataastaasang Sanggunian

P. - Pangulo

karurukan - Nangangahulugang pulong o pagtitipon.

 

Matapang - Juan Cruz

Alakdan - Guillermo Masangkay

Dimas Ayarán - Pio Valenzuela

Buhawi - Melecio Ruestra

Matigas - Melecio Ruestra

Pakulin - Macario Sakay

Init - Maaaring si Alejo Garcia

Sibat - Rufino Domingues

Halimaw - Alejandro Santiago

Taga-ilog - Canuto Villanueva

Talasalitaan

 

K. K. K. N. M. A. N. B. - Kataastaasang Kagalanggalangang Katipunan Ng Mga Anak Ng Bayan

K/Kp. - Kapatid

K.P. - Kataastaasang Pangulo

K.S. - Kataastaasang Sanggunian

P. - Pangulo

karurukan - Nangangahulugang pulong o pagtitipon.

 

Matapang - Juan Cruz

Alakdan - Guillermo Masangkay

Dimas Ayarán - Pio Valenzuela

Buhawi - Melecio Ruestra

Matigas - Melecio Ruestra

Pakulin - Macario Sakay

Init - Maaaring si Alejo Garcia

Sibat - Rufino Domingues

Halimaw - Alejandro Santiago

Taga-ilog - Canuto Villanueva

Talasalitaan

 

K. K. K. N. M. A. N. B. - Kataastaasang Kagalanggalangang Katipunan Ng Mga Anak Ng Bayan

K/Kp. - Kapatid

K.P. - Kataastaasang Pangulo

K.S. - Kataastaasang Sanggunian

P. - Pangulo

karurukan - Nangangahulugang pulong o pagtitipon.

 

Matapang - Juan Cruz

Alakdan - Guillermo Masangkay

Dimas Ayarán - Pio Valenzuela

Buhawi - Melecio Ruestra

Matigas - Melecio Ruestra

Pakulin - Macario Sakay

Init - Maaaring si Alejo Garcia

Sibat - Rufino Domingues

Halimaw - Alejandro Santiago

Taga-ilog - Canuto Villanueva

Talasalitaan

 

K. K. K. N. M. A. N. B. - Kataastaasang Kagalanggalangang Katipunan Ng Mga Anak Ng Bayan

K/Kp. - Kapatid

K.P. - Kataastaasang Pangulo

K.S. - Kataastaasang Sanggunian

P. - Pangulo

karurukan - Nangangahulugang pulong o pagtitipon.

 

Matapang - Juan Cruz

Alakdan - Guillermo Masangkay

Dimas Ayarán - Pio Valenzuela

Buhawi - Melecio Ruestra

Matigas - Melecio Ruestra

Pakulin - Macario Sakay

Init - Maaaring si Alejo Garcia

Sibat - Rufino Domingues

Halimaw - Alejandro Santiago

Taga-ilog - Canuto Villanueva

Talasalitaan

 

K. K. K. N. M. A. N. B. - Kataastaasang Kagalanggalangang Katipunan Ng Mga Anak Ng Bayan

K/Kp. - Kapatid

K.P. - Kataastaasang Pangulo

K.S. - Kataastaasang Sanggunian

P. - Pangulo

karurukan - Nangangahulugang pulong o pagtitipon.

 

Matapang - Juan Cruz

Alakdan - Guillermo Masangkay

Dimas Ayarán - Pio Valenzuela

Buhawi - Melecio Ruestra

Matigas - Melecio Ruestra

Pakulin - Macario Sakay

Init - Maaaring si Alejo Garcia

Sibat - Rufino Domingues

Halimaw - Alejandro Santiago

Taga-ilog - Canuto Villanueva

Talasalitaan

 

K. K. K. N. M. A. N. B. - Kataastaasang Kagalanggalangang Katipunan Ng Mga Anak Ng Bayan

K/Kp. - Kapatid

K.P. - Kataastaasang Pangulo

K.S. - Kataastaasang Sanggunian

P. - Pangulo

karurukan - Nangangahulugang pulong o pagtitipon.

 

Matapang - Juan Cruz

Alakdan - Guillermo Masangkay

Dimas Ayarán - Pio Valenzuela

Buhawi - Melecio Ruestra

Matigas - Melecio Ruestra

Pakulin - Macario Sakay

Init - Maaaring si Alejo Garcia

Sibat - Rufino Domingues

Halimaw - Alejandro Santiago

Taga-ilog - Canuto Villanueva

1.  Nagpulong ang Sangguniang Balangay ng Silanganan upang

 

  1. Maghalal ng bagong opisyales ng balangay.
  2. Maglunsad ng pagsalakay laban sa mga Kastila.
  3. Mangolekta ng salaping donasyon.
  4. Ipagtibay ang mga napag-usapan sa nakaraang pulong.
  5. Pag-usapan ang paglansag sa balangay.
  6. Ipakilala ang mga nais maging kasapi ng balangay.
  7. Pag-usapan ang pagpataw ng parusa sa mga nagkasalang kasapi.

2.  Masasabing demokratiko ang pamamalakad ng sanggunian dahil

 

  1. Ang Pangulo lamang ang nasusunod.
  2. Alam ng mga miyembro ang mga bagay na isinasagawa ng balangay.
  3. Hindi tumatanggap ng ibang kasapi.
  4. Pinuwersa ang mga miyembro na magbigay ng donasyon.
  5. Hindi nanggaling sa iisang tao lamang ang desisyon.
  6. Pinarurusahan ang hindi sumusunod.
  7. Nagkaroon ng halalan ng mga opisyales ng balangay.

 

3.  Anong mga pagpapahalaga ang ipinamalas sa pulong?

 

  1. Ang malawak na kapangyarihan ng pangulo.
  2. Pagrespeto sa bawat miyembro ng isang samahan.
  3. Sama-samang pagkilatis sa mga nais maging bahagi ng balangay.
  4. Pagpapatawag ng pulong upang mangolekta lamang ng donasyon.
  5. Kahalagahan ng pagtitipon sa pagbuo ng desisyon.
  6. Pagsasayang ng oras ng mga miyembro.
  7. Kusang loob na pagbibigay ng nakakaya para sa samahan.

4. Tukuyin kung tama o mali ang sumusunod.

Piliin ang Flag - Tama kung ito ay tama, at Flag - Mali kung ito ay mali.

 

A.     ‘Kapatid’ ang tawag ng mga miyembro sa
isa’t isa bilang pagkilala na sila ay mga

‘Anak ng Bayan’.

         

B.     Eksklusibo ang Sangguniang Balangay

sa mga taga By. Silanganan.

 
 

C.     Gumamit ng alyas ang mga nagsipulong

dahil hindi pa sila gaanong magkakilala.

 
 

D.     Masasabing matulungin at mapagbigay

sa kapwa ang mga kasapi ng sanggunian.

         

E.     Sineryoso ng mga kasapi ang pagpili

ng kanilang mga pinuno.

 
 

Mabuhay! Natapos mo na ang Aralin. Ano ang iyong nais gawin?