Aralin 15

Si Bonifacio at Jacinto: Kasama at Kaibigan


"Anak ng Bayan" ang tawag sa mga katipunerong

naghangad na palayain ang Pilipinas, ang Inang Bayan,

mula sa Espanya. Ang bawat katipunero ay itinuring na

kapatid na kailangang damayan sa panahon ng kagipitan.

aralin 15 page 1 anak ng bayan

Pantay-pantay ang magkakapatid na katipunero sa

ikasusulong ng kalayaan at kaginhawaan ng bayan.

 

 

 

 

 

Isang mapagmahal na kapatid si Andres Bonifacio. Siya

ang sumuporta sa lima niyang kapatid nang mamatay ang

kanilang mga magulang. Itinuring din ng Supremo bilang

kapatid ang kapwa niyang mga katipunero, lalo na si

Emilio Jacinto. 

 

Ang mga kapatid ni Andres ay sina Ciriaco, Procopio, Troadio, Espiridiona at Maxima.

 

 

 emilo jacinto

 

Emilio Jacinto

15 Disyembre 1875 - 16 April 1899

Labingwalong taon lamang at nag-aaral ng abogasya sa

Unibersidad ng Santo Tomas si Emilio nang sumapi siya sa

Katipunan. Sa kabila ng labindalawang taong pagitan,

naging malapit sa isa’t isa sina Bonifacio at Jacinto. 

 

“Emiliong Bata” ang tawag kay Jacinto ng mga kasama sa Katipunan. Ito ay upang matukoy siyang iba kay Emilio Aguinaldo na tinawag namang “Emiliong Matanda.”

Ang pagkakalapit ng dalawa ay dulot ni Marina Dizon.

Pinsang buo ni Jacinto si Marina na isa sa mga unang

babaeng kasapi ng Katipunan. Naging tulay si Marina

upang magkakilala at mapalapit sina Bonifacio at Jacinto.

 

 

 

 

Marina Dizon

18 Hulyo 1875 - 25 Oktubre 1950

 

marina dizon

 

Ipinanganak si Marina Dizon kina Jose Dizon at Roberta Bartolome. Ang kanyang ama na si Jose ay isa sa 13 martir na pinatay sa Bagumbayan noong 1897. 

 

Isa sa mga unang babaeng kasapi ng Katipunan si Marina. Nagsilbi siya bilang kalihim ng sangay ng kababaihan sa Katipunan. 

 

Namatay siya sa edad na 75. 

Maliban dito, pareho ring mahilig magbasa sina Bonifacio

at Jacinto. Nabasa nila ang kasaysayan ng

Rebolusyong Pranses at iba pang mga sulatin tungkol sa

pakikipagdigma at kasaysayan.

Ang Rebolusyong Pranses ay naganap sa huling bahagi ng ika-18 dantaon (1789-1799). Sa pangunguna ng mga pangkaraniwang mga mamamayan ng Pransiya, tulad ng mga magsasaka at manggagawa, napabagsak ang monarkiya o ang pamumuno ng mga hari at reyna. 

Kinilala ni Bonifacio ang talino ni Jacinto, na ngayo’y

tinataguriang “Utak ng Katipunan.” Bagama’t nagsulat din

si Bonifacio, mas pinili niya ang Kartilya na ginawa ni

Jacinto at inilimbag ito sa pahayagang Kalayaan. Nagsilbi

ring tagapayo ni Bonifacio ang batang si Jacinto sa lahat

ng usapin tulad ng taktika sa pagsalakay at paggawa ng

mga propaganda. 

 

Kalayaan


Ito ang dyaryo na ginagamit ng Katipunan sa pagkalat ng kanilang impormasyon sa mga miyembro at kapwa Pilipino.

Nilalaman nito ang mga aral at saloobin ng Katipunan gaya ng pagmamahal sa bayan at kapwa.

Si Jacinto rin ang pinagkatiwalaang manguna noong Mayo 

1896 sa isang lupong nakipag-usap sa isang almiranteng
Hapon sa Maynila
. Siya rin ang hinirang na mamuno sa  

Camara secreta, isang sangay sa loob ng Katipunan na 

naglayong litisin ang mga kasamang pinaghinalaang 

nagtaksil sa kapatiran.

 

Layunin ng lupong ito na makuha ang simpatya at suporta ng mga Hapon sa napipintong himagsikan laban sa Espanya.

Handa ka na ba para sa Gawain 1?

Gawain 1. Magkasama sa Himagsikan

 

Basahin ng mabuti ang sumusunod na dokumento.

 

Batay sa tatlong sangguniang binasa, sagutin ang

sumusunod na tanong. Piliin lamang ang tamang sagot.

Maaaring higit sa isa ang tamang sagot maliban sa #2.

A.    Paghirang ni Bonifacio kay Jacinto bilang pinuno ng hukbo noong 15 Abril 1897

 

        Sa pagkilala sa tapat na paglilingkod at pagtatanggol sa Bayang tinubuan ni M. Emilio Jacinto Pinkian itong Kataas-taasang Panguluhan sa pagganap ng kaniyang kapangyarihang tungkol, minarapat na inihalal ang nasabing kapatid sa katungkulang Pangulong hukbo sa dakong Hilaga ng Maynila…

 

Ang Pangulo ng Haring Bayan,   

Andres Bonifacio, Maypag-asa   

 

B.    Liham ni Bonifacio kay Jacinto noong 16 Abril 1897 sa Naic, Cavite

 

        Ang sunud-sunod na pagkaagaw ng kalaban [mga Espanyol] sa mga bayan ng nasabi na sa unahan nito [Silang, Dasmariñas, Bacoor, Imus, Kawit, Noveleta, Malabon, Tanza at Salinas—lahat sa Cavite] ay buhat sa kakulangan ng pagkakaisa at pananatili ng dating kaugalian na pag-iiringan ng mga pinuno na magpahanggang ngayo’y nananatili pa, kahit inaabot na ang mahigpit na kalagayang tinatawid ng bayan…

 

        Ang inyong ina ay nasa Maragondon na kasama ng kanyang kamag-anak doon at wala namang ano pa mang sakuna na pinagdadaanan.

 

C.    Huling liham ni Bonifacio kay Jacinto noong 24 Abril 1897, Limbon (Indang), Cavite, ilang araw bago paslangin ang Supremo sa Bundok Nagpatong sa Maragondon, Cavite

 

        Emilio Jacinto Pinkian

 

        Minamahal kong Kapatid: tinanggap ko ang inyong sulat, taglay ang kabilangang araw na ika-labingsiyam ng umiiral [19 Abril 1897] at nabatid ko ang lahat ng doo’y nasasabi…

 

        Tanggapin ang mahigpit na yakap na pahatid ko buhat dito.

 

Limbon, 24 Abril 1897   

Pangulo ng H. B.,   

Andres Bonifacio, Maypag-asa

 

 

  

Ito ay tumutukoy sa pamahalaang Pilipino na sumasakop sa kapuluang Pilipinas. Madalas gamitin ng Supremo ang “Katagalugan” upang tukuyin ang sangkapuluan.

Ito naman ang alyas na ginamit ni Bonifacio.

 Haring Bayan

 

 

 

 

 

 

 

 

Ito ang alyas na ginamit ni Jacinto bilang kasapi ng Katipunan. “Dimas-ilaw” naman ang ginamit niyang alyas sa panulat.

balikan ang dokumento

 

1. Bakit hinirang ni Bonifacio si Jacinto bilang pangulo ng Hukbo sa Hilaga ng Maynila?


  1. Nasa wastong gulang na si Jacinto
  2. Nagpakita ng angking tapang at katapatan si Jacinto
  3. Maganda ang alyas (“Pinkian”) na dinadala ni Jacinto
  4. Iniling nga mga sundalo sa hilaga ng Maynila na si Jacinto ang maging hepe nila

balikan ang dokumento

 

2. Tama o Mali. Tanging usaping militar at pakikipaglaban ang paksa ng mga liham ng Supremo kay Jacinto.

 

 

balikan ang dokumento

 

3. Paano makikita sa mga sulat ni Bonifacio ang pagiging malapit nila ni Jacinto? 

 

  1. Inaalala niya ito kahit sa malayo
  2. Hindi magkasama si Jacinto at Bonifacio sa Cavite
  3. Inaalala ni Bonifacio ang kalagayan ng pamilya ni Jacinto
  4. May kinalaman si Jacinto sa pagkatalo sa maraming bayan sa Cavite

balikan ang dokumento

 

4. Ano ang mahihinuha mula sa huling pangungusap ni Bonifacio sa kanyang liham noong 27 Abril 1897 na: “Tanggapin ang mahigpit na yakap na pahatid ko buhat dito”?

 

  1. Nasa iisang lugar lamang sina Bonifacio at Jacinto
  2. Nilalamig si Jacinto kaya kailangan niya ng mahigpit na yakap
  3. Masakit ang braso ni Bonifacio
  4. May malapit na ugnayan ang dalawa

Handa ka na ba para sa Gawain 2?

Gawain 2. Parang Magkapatid!

 

Ito ang salaysay ng Lakambini ng Katipunan, si Gregoria de Jesus, tungkol sa unang mga buwan ng 1893, matapos ikasal at magsama sila ni Andres sa isang bahay sa Maynila.

 

Sagutin ang sumusunod. Maaaring higit na isa ang tamang sagot (maliban sa #2)

… lahat halos ng kagamitan ng katipunan kagaya ng revolver, sandata, balaraw, pantatak at lahat ng kasulatan at lihim ay nasa aking pag-iingat sapagkat sa aming tahanan nakatira ang Kalihim ng katipunan na Emilio Jacinto ng mga panahong iyon, kaya’t siya ang namamahala sa naging limbagan ng katipunan. Siya rin ang lumilimbag ng mga palatuntunan at sampung aral na ipinanukala nilang dalawang parang magkapatid na Andres at Emilio Jacinto. Kaya sila rin ang namumudmod sa mga balangay ng mga panahong iyon.

Ito ang tawag sa isang sangay ng Katipunan sa mga bayan ng isang lalawigan.

Sandatang patalim (dagger)

Salaysay ni Gregoria de Jesus

 

 

1. Paano inilarawan ni Gregoria ang ugnayan nina Bonifacio at Jacinto?

 

  1. Parang aso’t pusa
  2. Parang tubig at langis
  3. Parang mortal na magkaaway
  4. Parang magkapatid

Salaysay ni Gregoria de Jesus

 

 

2. TAMA o MALI. Nakasama sa bahay ng mag-asawang Bonifacio at Gregoria si Jacinto.

 

 

Salaysay ni Gregoria de Jesus

 
 

3. Ano ang posisyon ni Jacinto sa Katipunan?

 

  1. Supremo
  2. Kalihim
  3. Tagasubok
  4. Lakambini

Salaysay ni Gregoria de Jesus

 
 

4. Batay sa salaysay ni Gregoria, anu-ano ang mga aktibidad na parehong ginawa nina Bonifacio at Jacinto? 

 

  1. Namudmod ng mga sulatin ng Katipunan
  2. Iningatan ang mga kagamitan ng Katipunan tulad ng revolver at balaraw
  3. Paggawa ng sampung aral ng Katipunan
  4. Namahala sa llimbagan ng Katipunan

Handa ka na ba para sa Gawain 3?

Base sa iyong nabasa tungkol sa ugnayan nina Bonifacio

at Jacinto, anu-ano sa inyong palagay ang mga sangkap

para sa isang maayos na pagkakaibigan? Ilagay sa

kaldero ang mga sangkap sa pamamagitan ng pag-drag sa

mga ito.

salaysay ni Gregoria de Jesus

Mabuhay! Natapos mo na ang Aralin. Ano ang iyong nais gawin?