Aralin 7

Sina Andres at Oryang

 

Isang mahalagang bahagi sa personal na buhay ng Supremo ng Katipunan ang kanyang ugnayan kay Gregoria de Jesus o Oryang. Si Gregoria de Jesus ang ikalawang asawa ni Andres Bonifacio matapos mamatay sa ketong ang una niyang napangasawang si Monica.

 

Gregoria de Jesus

9 Marso 1875 - 15 Marso 1943

 

Ipinanganak si Gregoria “Oryang” de Jesus noong 9 Mayo 1875 sa Caloocan. Napangasawa niya ang Supremo ng Katipunan na si Andres Bonifacio at naging kasapi rin ng kapatiran. Kinilala siyang “Lakambini ng Katipunan.”

 

Kahit labingwalong taong gulang lamang noong naging kasapi ng Katipunan, malaki ang papel na kanyang ginampanan. Naging kabiyak siya ni Andres at katuwang sa mga gawain ng Katipunan. 

 

Sumakabilang-buhay si Oryang noong 15 Marso 1943 sa panahon ng mga Hapon sa Pilipinas. Nagkaroon pa siya ng isa pang asawa, si Julio Nakpil na isa ring rebolusyonaryo.

 

Nakilala ni Andres si Oryang noong 1892. Labingwalong taong gulang noon si Oryang at 29 naman si Andres. Isang taong sinuyo ni Andres ang dalaga. Nang nagsisimula nang magustuhan ni Oryang si Andres, napag-alaman niyang ang kanyang ama pala ay hindi boto sa binata. 

 

Gayumpaman, nagtagumpay pa rin ang pag-iibigan ng dalawa at noong Marso 1893 sila ay nagpakasal. Nagkaroon sila ng anak na lalaki ngunit ito ay namatay matapos dapuan ng bulutong. 

 

Kasal nina Andres at Oryang

Ang ugnayan nina Andres at Oryang ay hindi lamang natapos sa kanilang pagiging mag-asawa. Malaki rin ang naging partisipasyon ni Oryang sa Katipunan. Tinaguriang “Lakambini ng Katipunan,” naging aktibo si Oryang sa sangay ng kababaihan ng kilusan kung saan ay naglingkod rin siya bilang pangalawang pangulo.

Sangay ng Kababaihan

 

Pangulo: Josefa Rizal, kapatid ni Jose Rizal

 

Pangalawang Pangulo: Gregoria de Jesus, asawa ni Andres Bonifacio

 

Kalihim: Marina Dizon, pinsan ni Emilio Jacinto

 

Ingat-yaman: Angelica Rizal Lopez, kapatid ni Jose Rizal

 

Ilan sa mga ambag ni Oryang sa Katipunan ay ang pangangalaga sa mga mahahalagang dokumento ng kilusan, gayundin ang aktwal na pakikipagsapalaran sa mga labanan.

 

Handa ka na ba para sa Gawain 1?

Gawain 1. Ang Pag-iibigan ng Mag-asawa



Basahin ang talata halaw sa memoir ni Oryang na "Mga Tala ng aking Buhay" (1928). Dito nagbalik-tanaw siya sa pag-uumpisa ng kanilang pag-iibigan ni Andres.

 

Tukuyin kung ang sumusunod na hinuha ay tama o mali .

 

1. Mabilis na napa-ibig ni Andres si Oryang

Mga Tala ng Aking Buhay (1928) ni Gregoria de Jesus

 

 

Ang memoir o gunita ay isang halimbawa ng sanggunian sa kasaysayan. Binubuo ito ng mga alaala ng isang saksi sa pangyayari sa nakaraan. 

 

Ang akdang “Mga Tala ng Aking Buhay” ay isang halimbawa ng gunita. Limampu’t tatlong taong gulang si Oryang nang ito’y isulat noong 1928.

 

Nilalaman nito ang kanyang alaala ng mga naranasan niya mula kapanganakan at kabataan hanggang sa napangasawa niya si Bonifacio at sumapi siya sa Katipunan. 

 

Mga Tala ng Aking Buhay (1928) ni Gregoria de Jesus

 

Nang panahong iyon wala akong nakakausap tungkol sa suliranin ng pag-ibig. Palibhasa ang mga magulang at dalaga sa panahong iyon ay totoong maingat; ikinahihiya halos na masabing sila'y may tagahanga. Katunayan ay mayroon na palang isang taong nanunuyo, si Andres Bonifacio, sa aking mga magulang kahit na hindi pa kami nagkakaunawaan ng mga niloloob sa pag-ibig. 

 

May tatlong buwan pa ang nakakaraan ay nalaman kong hindi sang-ayon ang aking ama sa pag-ibig ni Bonifacio dahil ito ay mason. Noong panahong iyon ay ipinalalagay ng mga matanda, sa kagagawan ng mga prayle, na masasamang tao ang mga mason

 

May anim na buwan pa at nagkaibigan na kami nang tuluyan. Bagaman labag sa kalooban ng ama ko ay napapayag din siya alang-alang sa kanyang pagmamahal sa akin at pagtatapat ko ng pag-iibigan namin ni Bonifacio. 

 

Bilang pagbibigay galang ni Andres sa kaugalian ng matatanda ay ikinasal kami sa simbahang Katoliko sa Binondo ng buwan ng Marso 1893. Nang sumunod na linggo ay muli kaming ikinasal sa harap ng Katipunan.

 

 

Binondo

Mula sa Francisco J. de Gamoneda, Piano de

Manila y sus Arrables 1898

Mason

 

Ang Masoneriya ay isang samahan na bukas sa mga malayang kaisipan hinggil sa mga usaping panrelihiyon, pampulitika at panlipunan. Pinapahalagahan ng samahang ito ang kapatiran, kalayaan at pagkakapantay-pantay. Ilang halimbawa ng mga Mason ay ang mga propagandistang sina Jose Rizal, Marcelo H. del Pilar, at Antonio Luna. Sa Katipunan, naging Mason din sina Andres Bonifacio, Mariano Alvarez at Santiago Alvarez.

Prayle

 

Paring Espanyol na miyembro ng isang kongregasyong relihiyoso, katulad ng Dominikano, Agostino, at Jeswita.

Mga Tala ng aking Buhay

 

2. Hindi boto ang mga magulang ni Oryang

kay Andres bilang asawa ni Oryang.

3. Maimpluwensya ang mga prayle

noong panahon na iyon.

4. Katoliko ang relihiyon ni Oryang at 

ng kanyang pamilya.

5. Hindi mahalaga ang pagiging kasal sa

simbahan noong panahong iyon.

Mga Tala ng Aking Buhay (1928) ni Gregoria de Jesus

 

Nang panahong iyon wala akong nakakausap tungkol sa suliranin ng pag-ibig. Palibhasa ang mga magulang at dalaga sa panahong iyon ay totoong maingat; ikinahihiya halos na masabing sila'y may tagahanga. Katunayan ay mayroon na palang isang taong nanunuyo, si Andres Bonifacio, sa aking mga magulang kahit na hindi pa kami nagkakaunawaan ng mga niloloob sa pag-ibig. 

 

May tatlong buwan pa ang nakakaraan ay nalaman kong hindi sang-ayon ang aking ama sa pag-ibig ni Bonifacio dahil ito ay mason. Noong panahong iyon ay ipinalalagay ng mga matanda, sa kagagawan ng mga prayle, na masasamang tao ang mga mason

 

May anim na buwan pa at nagkaibigan na kami nang tuluyan. Bagaman labag sa kalooban ng ama ko ay napapayag din siya alang-alang sa kanyang pagmamahal sa akin at pagtatapat ko ng pag-iibigan namin ni Bonifacio. 

 

Bilang pagbibigay galang ni Andres sa kaugalian ng matatanda ay ikinasal kami sa simbahang Katoliko sa Binondo ng buwan ng Marso 1893. Nang sumunod na linggo ay muli kaming ikinasal sa harap ng Katipunan.

 

 

Binondo

Mula sa Francisco J. de Gamoneda, Piano de

Manila y sus Arrables 1898

Mason

 

Ang Masoneriya ay isang samahan na bukas sa mga malayang kaisipan hinggil sa mga usaping panrelihiyon, pampulitika at panlipunan. Pinapahalagahan ng samahang ito ang kapatiran, kalayaan at pagkakapantay-pantay. Ilang halimbawa ng mga Mason ay ang mga propagandistang sina Jose Rizal, Marcelo H. del Pilar, at Antonio Luna. Sa Katipunan, naging Mason din sina Andres Bonifacio, Mariano Alvarez at Santiago Alvarez.

Prayle

 

Paring Espanyol na miyembro ng isang kongregasyong relihiyoso, katulad ng Dominikano, Agostino, at Jeswita.

Mga Tala ng aking Buhay

 

6. Mayroon ding seremonya ng kasal

sa loob ng Katipunan.

7. Itinakwil si Oryang ng kanyang ama dahil

sa pagpapakasal niya kay Andres.

8. Napakahalaga para kay Andres ang

maikasal sila ni Oryang sa simbahan.

9. Ang usaping pag-ibig ay hindi

karaniwang pinag-uusapan sa pamilya



Mga Tala ng Aking Buhay (1928) ni Gregoria de Jesus

 

Nang panahong iyon wala akong nakakausap tungkol sa suliranin ng pag-ibig. Palibhasa ang mga magulang at dalaga sa panahong iyon ay totoong maingat; ikinahihiya halos na masabing sila'y may tagahanga. Katunayan ay mayroon na palang isang taong nanunuyo, si Andres Bonifacio, sa aking mga magulang kahit na hindi pa kami nagkakaunawaan ng mga niloloob sa pag-ibig. 

 

May tatlong buwan pa ang nakakaraan ay nalaman kong hindi sang-ayon ang aking ama sa pag-ibig ni Bonifacio dahil ito ay mason. Noong panahong iyon ay ipinalalagay ng mga matanda, sa kagagawan ng mga prayle, na masasamang tao ang mga mason

 

May anim na buwan pa at nagkaibigan na kami nang tuluyan. Bagaman labag sa kalooban ng ama ko ay napapayag din siya alang-alang sa kanyang pagmamahal sa akin at pagtatapat ko ng pag-iibigan namin ni Bonifacio. 

 

Bilang pagbibigay galang ni Andres sa kaugalian ng matatanda ay ikinasal kami sa simbahang Katoliko sa Binondo ng buwan ng Marso 1893. Nang sumunod na linggo ay muli kaming ikinasal sa harap ng Katipunan.

 

 

Binondo

Mula sa Francisco J. de Gamoneda, Piano de

Manila y sus Arrables 1898

Mason

 

Ang Masoneriya ay isang samahan na bukas sa mga malayang kaisipan hinggil sa mga usaping panrelihiyon, pampulitika at panlipunan. Pinapahalagahan ng samahang ito ang kapatiran, kalayaan at pagkakapantay-pantay. Ilang halimbawa ng mga Mason ay ang mga propagandistang sina Jose Rizal, Marcelo H. del Pilar, at Antonio Luna. Sa Katipunan, naging Mason din sina Andres Bonifacio, Mariano Alvarez at Santiago Alvarez.

Prayle

 

Paring Espanyol na miyembro ng isang kongregasyong relihiyoso, katulad ng Dominikano, Agostino, at Jeswita.

Handa ka na ba para sa Gawain 2?

Gawain2: Si Oryang bilang Makata



Basahin ang bahagi ng "Tula ni Oryang" na nagpapakita ng lalim ng pagmamahalan ng magkabiyak.

 

Sagutin ang tanong sa mga susunod na pahina.

Tula ni Oryang

 

Magmula Giliw ng ikaw ay pumanaw

Katawan at puso ko'y walang paglagyan

Lakad ng dugo sa ugat ay madalang

Lalo't magunita ang iyong palayaw.

 

Lubhang malabis ang aking pagdaramdam

Sa biglang pag-alis mo't ako'y iwanan

Alaala ko sa iyong padaraanan

at gayun din naman sa iyong katawan.

 

Saan patutungo yaring kalagayan

Dalamhating lubos liit ng katawan

Magsaya't kumain hindi mapalagay

Maupo't tumindig alaala'y ikaw.

 

At kung gumabi na sa banig ay hihiga

Matang nag-aantok pipikit na bigla

Sa pagkahimbing panaginip ka sinta

Sabay ang balon di mapigil na luha.

 

Sama ng loob ko'y aking mag-isa

Di maipahayag sa mga kasama

Puso ko ay lubos na pinagdurusa

Tamis na bilin mo'y "magtiis ka sinta.

Tula ni Oryang

 

1. Sino ang kinakausap ni Oryang sa kanyang tula?

 

  1. Ang kanyang asawa na si Andres Bonifacio
  2. Ang kanyang mga magulang
  3. Ang kanyang sarili
  4. Ang kanyang bayang Pilipinas

Tula ni Oryang

 

Magmula Giliw ng ikaw ay pumanaw

Katawan at puso ko'y walang paglagyan

Lakad ng dugo sa ugat ay madalang

Lalo't magunita ang iyong palayaw.

 

Lubhang malabis ang aking pagdaramdam

Sa biglang pag-alis mo't ako'y iwanan

Alaala ko sa iyong padaraanan

at gayun din naman sa iyong katawan.

 

Saan patutungo yaring kalagayan

Dalamhating lubos liit ng katawan

Magsaya't kumain hindi mapalagay

Maupo't tumindig alaala'y ikaw.

 

At kung gumabi na sa banig ay hihiga

Matang nag-aantok pipikit na bigla

Sa pagkahimbing panaginip ka sinta

Sabay ang balon di mapigil na luha.

 

Sama ng loob ko'y aking mag-isa

Di maipahayag sa mga kasama

Puso ko ay lubos na pinagdurusa

Tamis na bilin mo'y "magtiis ka sinta.

Tula ni Oryang

 

2. Kailan kaya isinulat ni Oryang ang tula?

 

  1. Habang nagliligawan sila ni Andres
  2. Matapos mamatay si Andres
  3. Nang siya ay ikasal kay Andres
  4. Nang sila ay mag-away ni Andres

Tula ni Oryang

 

Magmula Giliw ng ikaw ay pumanaw

Katawan at puso ko'y walang paglagyan

Lakad ng dugo sa ugat ay madalang

Lalo't magunita ang iyong palayaw.

 

Lubhang malabis ang aking pagdaramdam

Sa biglang pag-alis mo't ako'y iwanan

Alaala ko sa iyong padaraanan

at gayun din naman sa iyong katawan.

 

Saan patutungo yaring kalagayan

Dalamhating lubos liit ng katawan

Magsaya't kumain hindi mapalagay

Maupo't tumindig alaala'y ikaw.

 

At kung gumabi na sa banig ay hihiga

Matang nag-aantok pipikit na bigla

Sa pagkahimbing panaginip ka sinta

Sabay ang balon di mapigil na luha.

 

Sama ng loob ko'y aking mag-isa

Di maipahayag sa mga kasama

Puso ko ay lubos na pinagdurusa

Tamis na bilin mo'y "magtiis ka sinta.

Tula ni Oryang

 

3. Ano ang damdaming ipinahihiwatig ng tula?

 

  1. Kaligayahan
  2. Galit
  3. Kalungkutan
  4. Inggit

Tula ni Oryang

 

Magmula Giliw ng ikaw ay pumanaw

Katawan at puso ko'y walang paglagyan

Lakad ng dugo sa ugat ay madalang

Lalo't magunita ang iyong palayaw.

 

Lubhang malabis ang aking pagdaramdam

Sa biglang pag-alis mo't ako'y iwanan

Alaala ko sa iyong padaraanan

at gayun din naman sa iyong katawan.

 

Saan patutungo yaring kalagayan

Dalamhating lubos liit ng katawan

Magsaya't kumain hindi mapalagay

Maupo't tumindig alaala'y ikaw.

 

At kung gumabi na sa banig ay hihiga

Matang nag-aantok pipikit na bigla

Sa pagkahimbing panaginip ka sinta

Sabay ang balon di mapigil na luha.

 

Sama ng loob ko'y aking mag-isa

Di maipahayag sa mga kasama

Puso ko ay lubos na pinagdurusa

Tamis na bilin mo'y "magtiis ka sinta.

Tula ni Oryang

 

4. Ayon sa mga piling saknong, tuwing kailan naaalala ni Oryang ang kabiyak?

 

  1. Sa lahat ng oras
  2. Paminsan-minsan lamang
  3. Bago kumain
  4. Bago matulog

Tula ni Oryang

 

Magmula Giliw ng ikaw ay pumanaw

Katawan at puso ko'y walang paglagyan

Lakad ng dugo sa ugat ay madalang

Lalo't magunita ang iyong palayaw.

 

Lubhang malabis ang aking pagdaramdam

Sa biglang pag-alis mo't ako'y iwanan

Alaala ko sa iyong padaraanan

at gayun din naman sa iyong katawan.

 

Saan patutungo yaring kalagayan

Dalamhating lubos liit ng katawan

Magsaya't kumain hindi mapalagay

Maupo't tumindig alaala'y ikaw.

 

At kung gumabi na sa banig ay hihiga

Matang nag-aantok pipikit na bigla

Sa pagkahimbing panaginip ka sinta

Sabay ang balon di mapigil na luha.

 

Sama ng loob ko'y aking mag-isa

Di maipahayag sa mga kasama

Puso ko ay lubos na pinagdurusa

Tamis na bilin mo'y "magtiis ka sinta.

Tula ni Oryang

 

5. Ayon sa tula, kanino nasasabi ni Oryang ang kanyang pangungulila?

 

  1. Sa mga kapwa Katipunero
  2. Ang kanyang mga magulang
  3. Sa sarili lamang niya
  4. Sa Diyos

Tula ni Oryang

 

Magmula Giliw ng ikaw ay pumanaw

Katawan at puso ko'y walang paglagyan

Lakad ng dugo sa ugat ay madalang

Lalo't magunita ang iyong palayaw.

 

Lubhang malabis ang aking pagdaramdam

Sa biglang pag-alis mo't ako'y iwanan

Alaala ko sa iyong padaraanan

at gayun din naman sa iyong katawan.

 

Saan patutungo yaring kalagayan

Dalamhating lubos liit ng katawan

Magsaya't kumain hindi mapalagay

Maupo't tumindig alaala'y ikaw.

 

At kung gumabi na sa banig ay hihiga

Matang nag-aantok pipikit na bigla

Sa pagkahimbing panaginip ka sinta

Sabay ang balon di mapigil na luha.

 

Sama ng loob ko'y aking mag-isa

Di maipahayag sa mga kasama

Puso ko ay lubos na pinagdurusa

Tamis na bilin mo'y "magtiis ka sinta.

Handa ka na ba para sa Gawain 3?

Gawain 3. Ang Sampung Tagubilin sa Kabataan



Basahin ang sampung tagubilin ni Oryang sa kabataang Pilipino na nagpapakita rin ng kanyang malalim na pag-ibig sa bayan.

 

Ngayon ay tukuyin kung aling mga tagubilin ni Oryang ang tumutukoy sa pagpapabuti ng sarili, pakikitungo sa kapwa, o pagmamahal sa bayan. Sa susunod na pahina, i-drag ang mga tagubilin sa tamang hanay.

Sampung Tagubilin ni Oryang sa Kabataang Pilipino

 

1. Igalang at mahalin mo ang iyong mga magulang sapagkat pumapangalawa sila sa Panginoon dito sa mundo.

 

2. Laging tandaan ang mga dakilang turo ng mga bayaning namatay dahil sa pagmamahal sa bayan.

 

3. Huwag sayangin ang oras para makapagbigay ng magandang halimbawa sa iba

 

4. Magpakadalubhasa sa pagsusulong ng napiling propesyon upang mapaglingkuran ang bayan.

 

5. Tandaan na ang kabutihang-loob ay kayamanan.

 

6. Igalang ang mga guro na nagtuturo ng sa iyo, sapagkat kung may utang na loob ka sa iyong mga magulang dahil sa iyong pagkasilang, may utang na loob ka rin sa iyong mga guro dahil sa iyong kaalaman.

 

7. Iligtas ang mga naaapi sa kapahamakan.

 

8. Matakot sa kasaysayan sapagkat walang lihim na maitatago rito.

 

9. Sa pag-iwas sa kasamaan, maaabot mo ang kadakilaan.

 

10. Magsikap na mapagkaisa ang lahat ng tao at itaguyod ang kapakanan ng bayan upang hindi mahadlangan ang pagsulong ng kalayaan.

 

.

        • 1
        • 2
        • 3
        • 4
        • 5
        • 6
        • 7
        • 8
        • 9
        • 10

        Mabuhay! Natapos mo na ang Aralin. Ano ang iyong nais gawin?